مركب خارجى آنست كه در خارج داراى اجزاء باشد مانند جسم كه داراى اجزاء خارجى است و همچنين اعراضى كه بر جسم عارض ميشوند كه آنها نيز بتجزيه جسم متجزى ميشوند . مركب ذهنى عقلى آنست كه در ذهن براى آن اجزاء فرض شود اگر چه در خارج بسيط باشد مانند نوع كه از جنس و فصل « 1 » تركيب مىشود و از جنس بما به الاشتراك يعنى جزء مشترك و از فصل بما به الامتياز يعنى جزء مميز تعبير ميكنند مثلا در تعريف انسان كه يكى از انواع است ميگويند « حيوان ناطق » بنابراين حقيقت انسان مركب از دو جزء است يكى حيوان كه جنس و ما به الاشتراك اين نوع با ساير انواع يعنى حيوانات ديگر است و ديگر ناطق كه فصل و ما به الامتياز اين نوع از ساير انواع است هر چند اين دو جزء در خارج قابل تفكيك نيست « 2 » . مركب وهمى آنست كه از وجود و ماهيت تركيب شود اگر چه جنس و فصل هم نداشته باشد مانند عقل با اينكه جوهرى است بسيط يعنى بدون ماده و صورت ، بدقت وهمى دو جهت در وى اعتبار مىشود يكى جهت وجودى و ديگرى جهت ذاتى كه از اولى بوجود و از دومى بماهيت تعبير ميكنند . و متكلمين چون قائل بمجردات نيستند بلكه ممكنات را منحصر باجسام و اعراض ميدانند لذا فرض اين قسم سوم را كه فقط از وجود و ماهيت تركيب

--> ( 1 ) هر مفهومى كه در ذهن تصور شود اگر ممتنع باشد كه بر بسيارى صادق آيد آن را جزئى گويند مانند زيد و اگر ممتنع نباشد آن را كلى گويند مانند انسان و حيوان . و كلى هرگاه بر افرادى كه داراى يك حقيقت هستند حمل شود آن را نوع گويند مانند انسان . و هرگاه بر انواعى كه داراى حقيقتهاى گوناگون هستند حمل شود آن را جنس نامند مانند حيوان . و اگر مميز ذاتى حقيقتى از حقيقتهاى ديگر باشد آن را فصل خوانند مانند ناطق و تفصيل اين مطلب مربوط بكتب منطق است . ( 2 ) مخفى نماند كشف فصل حقيقى اغلب اشياء موجوده در خارج بسيار مشكل و متعسر است و مميزى كه براى اكثر ماهيات ذكر مىشود فصل منطقى و مشهورى است .